Jan 152013
 

Iedereen heeft er wel eens van gehoord: transvetten.

Veel mensen weten ook dat ze waarschijnlijk niet zo gezond zijn. Wat al minder bekend is is dat ze, nadat ze jarenlang in onze voeding zijn gepromoot, inmiddels min of meer verboden zijn. Nog minder bekend is dat ze nog steeds, maar nu in verborgen vorm, in kleine hoeveelheden in bewerkt voedsel worden gestopt. Op de verpakking hoeft dan niet meer te staan dat ze er toch nog in zitten.

Daarom wordt het hoog tijd om eens een en ander uiteen te zetten over deze vetten.

Wat is transvet?
Om echt volledig te begrijpen wat transvet is, of wat transvetten zijn, zou je wat grondbeginselen van de chemie moeten kennen.

Maar maak je geen zorgen wanneer dit niet het geval is –het is niet van vitaal belang voor de gewone consument om chemie te begrijpen en de chemische structuur van vetmoleculen.

Het is veel belangrijker om te weten dat:

  • Transvetten zijn zeer schadelijk voor de gezondheid, ze veroorzaken een lange lijst van gezondheidsproblemen, inclusief hart- en vaatziekten, obesitas, diverse soorten kanker, enzovoorts.
  • Zelfs hele kleine hoeveelheden zijn al schadelijk, dus je moet ze zo veel mogelijk vermijden.
  • Transvetten worden gevonden in producten als margarine, plantaardige bak- en braadboter, en gedeeltelijk gehydrogeneerde plantaardige oliën.
  • Transvetten worden gebruikt bij het maken van een breed scala aan voedselproducten, inclusief brood, koekjes, kaakjes, beschuit, cake, chocolade, pindakaas, plantaardige koffiemelk, ijs, etc.
  • Transvetten worden ook vaak gebruikt voor frituren. Daarom worden ze gevonden in voorgebakken frites, gefrituurde kip en andere gefrituurde producten –in snackbars, fastfood restaurants en zelfs in dure restaurants.

voedsel dat transvetten kan bevatten

De chemie simpel gemaakt

Als je echt wil weten wat transvetten zijn, zal ik proberen het simpel uitleggen.

Transvetten zijn vetten met moleculen waarvan de atomen anders zijn gerangschikt dan die van normale vetmoleculen.

Vetmoleculen bestaan in principe uit waterstof- en koolstofatomen die in een keten zijn gerangschikt. Sommige van de ketens zijn kort en heten dan korte keten vetzuren, of korte keten triglyceriden (dit is de chemische naam voor vetten). Zo heb je ook de middellange keten vetzuren –triglyceriden en ook de lange keten vetzuren –triglyceriden.

In normale plantaardige oliën zijn de ketens gebogen en bevinden de waterstofatomen zich aan beide zijden van de keten. Vanwege deze bocht in de keten kunnen de moleculen niet heel dicht tegen elkaar worden gepakt en daarom is de olie vloeibaar (vergelijk het met een stapel losse bananen of een netjes opgestapelde hoeveelheid bakstenen).

stapel bananenbakstenen

 

Bij transvetten wordt zo’n keten in een chemisch proces enigszins recht gemaakt zodat er nog maar een kleine knik overblijft. Daardoor kunnen de vetmoleculen veel dichter op elkaar worden gepakt en wordt het vet harder –daarom is margarine harder dan plantaardige olie, ondanks dat de margarine gemaakt is uit dezelfde plantaardige olie.

drie vetten

 

Op het plaatje links:

1  verzadigd vet (stearinezuur)
2  enkelvoudig onverzadigd vet (oliezuur)
3  transvet van oliezuur (let op de bocht die een knik is geworden!)

 

 

Natuurlijke transvetten versus kunstmatige
Veel schrijvers die beschrijven wat een transvet is, benoemen ze als kunstmatige vetten. Strikt genomen is dit echter niet juist omdat er ook natuurlijke transvetten bestaan. Deze komen voor in melk, kaas, vlees en in sommige groenten en fruit. Niet al deze vetten zijn kunstmatig.

Echter, natuurlijke transvetten komen voor in kleine hoeveelheden en zij veroorzaken geen gezondheidsproblemen. In feite kunnen deze transvetten zelfs gezonde transvetten genoemd worden omdat ze nuttige effecten hebben zoals anti kanker eigenschappen.

Dus, voor alle duidelijkheid, wanneer we het hier over transvetten hebben, dan bedoelen we de kunstmatige transvetten waar we ons zorgen om moeten maken.

Wat is hydrogenering?
Verwant met de kwestie transvetten is de vraag wat hydrogenering is.

Hydrogenering is het proces waarbij extra waterstofatomen worden toegevoegd aan vetmoleculen. Het doel van dit proces is de olie om te vormen tot een wasachtige vaste stof, of halfhard, zoals smeer.

hydrogenering moleculen

 

 

 

 

 

 

 Hydrogenering: op moleculair niveau

maisolie hydrogenering Fabriek voor hydrogenering van mais olie

Ook hier is het niet echt van belang dat je begrijpt hoe de chemie werkt.

Wat je wel moet weten is:

  • Hydrogenering is een zeer onnatuurlijk proces waarbij gebruik wordt gemaakt van zeer hoge temperaturen (meer dan 260°C) en zeer hoge druk. Onder zulke hoge druk raken oliemoleculen beschadigd en worden ze zeer schadelijk voor de gezondheid.
  • Hydrogenering maakt ook gebruik van katalysatoren (stoffen die een chemische reactie bevorderen) zoals nikkel, en deze katalysatoren zijn schadelijk voor mensen. Deze stoffen worden wel weer verwijderd na het proces van hydrogeneren maar er blijven onvermijdelijk sporen van achter.
  • Transvetten worden voornamelijk gemaakt tijdens hydrogenering.

We moeten echter opmerken dat transvetten niet uitsluitend door  hydrogenering worden gevormd. Andere processen, zoals het ontgeuren van commercieel geproduceerde oliën maken ook gebruik van hoge druk en temperaturen en kunnen ook de oorzaak zijn van het vormen van transvetten.

Samenvattend: gewone plantaardige oliën kunnen kleine hoeveelheden transvetten bevatten. Meestal zijn deze hoeveelheden klein, en maken niet veel mensen zich er druk om. Echter, ongeacht of ze wel of niet transvetten bevatten, ze zijn toch zeer schadelijk voor de gezondheid vanwege de onnatuurlijke behandeling met hoge druk en temperatuur die ze hebben ondergaan.

vergif in het eten

Wat is het verschil tussen geheel en gedeeltelijk gehydrogeneerd vet?
Ironisch genoeg, komen transvetten alleen voor halverwege het proces van hydrogenering.

Wanneer het proces volledig wordt doorgevoerd, dat wil zeggen, totdat de olie VOLLEDIG is gehydrogeneerd, zijn de transvetten niet meer aanwezig.

De verklaring hiervoor is wat gecompliceerder.

Toen we zojuist onderzochten wat transvet precies is, hebben we geleerd dat normale oliën moleculen hebben die gebogen zijn, terwijl transvetten zo goed als recht zijn gemaakt en nog slechts een kleine knik hebben.

Wanneer echter een vet volledig wordt gehydrogeneerd, wordt de verbinding (daar waar de bocht of knik zich bevindt) gebroken. Er is dus niet langer sprake van een recht molecuul met een knik, wat technisch gesproken een transvet is.

Wat er overblijft zijn gebroken stukken molecuul die keurig recht zijn met als resultaat dat ze dicht op elkaar kunnen worden gepakt. Het vet is nu hard en wordt aldus verzadigd genoemd.

Vandaar dat transvetten uitsluitend worden gevonden in GEDEELTELIJK GEHYDROGENEERDE oliën.

Wanneer je echter alleen het woord ‘gehydrogeneerd’ op een voedselverpakking ziet staan, dan is dat slechts een afkorting van gedeeltelijk gehydrogeneerd. Het betekent dat er nog steeds transvetten in zitten.

Oneetbare vetten
Volledig gehydrogeneerde oliën zijn keihard en kunnen niet worden gegeten. Dat ze geen transvetten meer bevatten wil nog niet zeggen dat ze gezond zijn –alweer vanwege de zeer onnatuurlijke behandeling die ze hebben ondergaan.

Wees hier dus uiterst voorzichtig mee. Sommige producenten van bak- en braadproducten gebruiken nu volledig gehydrogeneerde oliën -die dus hard en oneetbaar zijn- en mengen dit met vloeibare olie.

Op deze manier zijn ze in staat om halfharde substanties aan te bieden die geen transvetten bevatten. En helaas, veel mensen denken dan ten onrechte dat zulke producten gezond zijn…. Dat zijn ze niet!

Samenvatting:

  • Het is niet nodig voor een consument om de chemie van transvetten volledig te begrijpen.
  • Het is echter niet alleen nuttig om te weten wat een transvet is maar ook de bijkomende zaken zoals:
  • Wat is hydrogenering
  • Wat is het verschil tussen volledig en gedeeltelijk gehydrogeneerd
  • Hoe worden transvetten gevormd
  • Waar worden transvetten gevonden
  • Enzovoorts

Met andere woorden, we moeten weten welk voedsel veilig is om te eten en welk voedsel we moeten vermijden. Uiteindelijk is dat nog belangrijker dan te weten wat een transvet is.

geen transvetten

  No Responses to “Wat is TRANSVET?”